أَهْلَها . » « 1 » و هم‌چنين به مصلحت كسى كه ايمان و اعتراف به فضل و عنايت الهى دارد : « أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ . » « 2 » و آن كسى كه تشنهء ديدار خدا و دريافت لطف اوست و دلش شايستگى استقبال لطف حق را دارد : « فَعَلِمَ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ . » « 3 » . امّا كسانى كه برعكس و بر خلاف آن گروه ، چشمانشان را ( هم‌چون خفّاشان ) از نور حق برهم نهاده و گوش‌هايشان را از شنيدن نصايح پاك و ارزشمند بسته‌اند . به راستى خداوند آنان را در همان حال كورى و كريشان رها مىكند ، زيراكه خداوند قادر توانا هرگز كار بيهوده و عبث انجام نمىدهد : « وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ . » « 4 » ، « وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْراً لَأَسْمَعَهُمْ وَ لَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا وَ هُمْ مُعْرِضُونَ . » « 5 » . خلاصهء سخن آن است كه خداوند جز اشرار را گمراه نمىسازد : « وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ . » « 6 » . و جز كسى را كه به سوى او بازگردد ، هدايت نمىكند : « وَ يَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ . » « 7 » . و دومين مطلب قابل توجّه آن است كه در تمام اين شرايط مثبت و منفى ، نفرموده است كه ارادهء الهى به‌طور مستقيم بر اعمال ما اثرگذار است ، و ارادهء انسانى را محدود مىسازد و يا جايگزين ارادهء انسانى مىگردد ، توضيح اين‌كه تأثير مثبت لطف الهى به وضوح مشتمل بر نوعى از تكيه‌گاه ارزشى است كه كوشش ما را حفاظت و نگه‌بانى مىكند . به راستى ارادهء الهى بالى است كه نفوس ما را بر اوج گرفتن و بالندگى كمك مىكند . به اين ترتيب كه خداى سبحان براى بندگان برگزيدهء خود مشكل را آسان و آشكار مىسازد ، در وقتى كه امور را آن‌چنان‌كه هست بر وى مىنماياند ، و محبّت حقيقت و فضيلت را بر دل آنها مىاندازد ، ولى چنين نيست كه به نيابت

--> ( 1 ) - فتح ( 48 ) آيهء 26 : و ( در مقابل ) خداوند آرامش و سكينهء خود را بر فرستادهء خويش و بر مؤمنان نازل كرد . ( 2 ) - انعام ( 6 ) آيهء 53 : آيا خداوند شاكران را بهتر نمىشناسد ؟ ! ( 3 ) - فتح ( 48 ) آيهء 18 : خداوند آنچه را در درون دل‌هايشان ( از صداقت و ايمان و وفادارى بنده به اين پيمان ) نهفته بود ، مىدانست . از اين‌رو آرامش را بر دلهايشان وارد كرد . ( 4 ) - زخرف ( 43 ) آيهء 36 : و هركس از ياد خدا روىگردان شود ، شيطان را به سراغ او مىفرستيم ، پس همواره قرين اوست . ( 5 ) - انفال ( 8 ) آيهء 23 : خدا از اين نظر اگر خير و نيكى در آنها مىديد ، حرف حق را به هر صورت به گوش آنها مىرساند و اگر با اين حال سخنان حق را به گوش آنها برساند ، باز روگردان مىشوند . ( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 26 : تنها فاسقان و گنهكارانى را كه دشمن حقّند ، به وسيله آن گمراه مىسازد . ( 7 ) - شورى ( 42 ) آيهء 13 : و كسى را كه به سوى او بازگردد ، هدايت مىكند .